تـعاريـف
پرسشنامه ده
درموقع
سرشماري مامورين سرشمار دستور داشتند علاوه بر پرسشنامه نفوس پرسشنامه ديگري براي
دهات برماخذ پاسخهائيكه كدخدا و درغياب او ريش سفيدان محل ميدادند تكميل نمايند.
اين پرسشنامه حاوي سئوالاتي راجع به مشخصات كلي ده بشرح زير بود :
شوراي ده
شوراي ده
مطابق قانون مصوب ششم مرداد 1335 عبارت از هيئتي است كه بمنظور بهبود امور اجتماعي
و عمراني دهات از ميان اهالي ده انتخاب ميشوند.
مدارس ده
مدارس ده
دولتي و يا ملي هستندكه درصورت اول بوسيله وزارت فرهنگ و درصورت دوم توسط مردم
اداره ميشود.
درمانگاه
يا تاسيسات بهداشتي
درمانگاه يا تاسيسات بهداشتي ده
در ساختمان (يا ساختمانها) يا اطاقي قرارگرفته و بوسيله يك يا چند پزشك يا پزشكيار
ـ پرستار يا ماما براي درمان بيماران ويا عمليات مقدماتي درماني بيماران و يا
مجروحين تاسيس شده. اين تاسيسات رايگان يا پولي در دسترس عموم قرار دارد.
حمام عمومي
حمام
عمومي عبارت از محلي است كه بمنظور استحمام عموم ساخته شده.
مسجد
مسجدساختمان
يا اطاقي است كه فقط براي اداي نماز و ساير مراسم مذهبي اختصاص دارد.
راديو
دستگاههاي
گيرنده اخبار و برنامههاي مذهبي ـ فرهنگي و تفريحي است كه تعدادي از آن در تاريخ
سرشماري در دهات مورد استفاده بوده است.
خالصه جات
خالصه
اراضي داير يا بايري است كه دولت مالك آن شناخته ميشود و از آن بهرهبرداري ميكند.
املاك موقوفه
املاك
موقوفه عبارت از املاكي است كه بنابر درخواست صاحب ملك يا قانون در دسترس استفاده
عمومي يا مصارف خاص قرار داده شده است.
زمينهاي متعلق بمالكين كشاورز
اين
تعريف شامل املاك متعلق بمالكيني است كه خود بامر زراعت مشغول ميباشند.
زمينهاي متعلق بمالكين غير كشاورز (اربابي)
اين
تعريف شامل املاك متعلق بمالكيني است كه خود بزراعت مشغول نيستند.
املاك بنگاههاي غيردولتي
اين
تعريف شامل املاك متعلق به موسسات غيردولتي است مانند شركتها ـ موسسات تعاوني ـ
انجمنها.
ميانه
ميانه
يكي ازسه سنجش آماري است كه اعداد وابسته بيك موضوع آماري را از نظر شمارش بدو
قسمت مساوي تقسيم مينمايد و خود در مركز اين تساوي قرارميگيرد با اين ترتيب مثلا
ميانه سني 7/21 سال درشهرتهران جمعيت را بدو قسمت تقسيم مينمايد. بطوريكه از ميان
1512082 نفر جمعيت شهر تهران 756041 نفر درگروههاي سني بالاتر از 7/21 سال و
756041 نفر ديگر در گروههاي سني كمتر از 7/21 سال قرار ميگيرند.
درشهر
تهران ميانه سالهاي تحصيلي 5/6 سال است يعني نيمي ازكساني كه داراي مدرك رسمي
تحصيلي هستند (214459 نفر) تحصيلاتشان بالاتر از5/6 سال و نيمي ديگر(214459 نفر)
تحصيلاتشان پائينتر از 5/6 سال است.
در شهر
تهران ميانه تعداد نفرات خانوار 1/4 است باين معني كه نيمي از خانوارها (166719
خانوار) نفراتشان بيش از 1/4 و نيم ديگر (166719 خانوار) نفراتشان كمتر از 1/4 است.
ميانگين
(حد متوسط) كه غير از ميانه و يكي ديگر از سه سنجش آماري است عبارت است از حاصل
تقسيم جمع كل يك گروه عددي برتعداد دستجات آن گروه و بنابراين نبايد هيچگاه رقم
ميانه را با رقم ميانگين (حد متوسط) اشتباه كرد.
سن
طبقهبندي
سن براساس سن شخص درموقع سرشماري قراردارد كه درپاسخ بسئوال (چندسال داريد ؟)
تعيين گشته. درموارديكه پاسخ دهنده قادر بدادن پاسخ نبود مامور سرشمار دستور داشت
سن او را برحسب ظواهرحال تخمين زند.
زناشوئي
طبقهبندي
وضع زناشوئي مربوط به وضع زناشوئي درموقع سرشماري است كه بچهار دسته تقسيم شده است
:
داراي
همسر ـ بيهمسر دراثر فوت ـ طلاق واقع شده و هرگز ازدواج نكرده.
سواد
درطبقهبندي
سواد تقسيمات زير رعايت شده :
الف ـ
كسانيكه بيكي از زبانها ميتوانند بخوانند و بنويسند بتفكيك آنهائيكه تحصيلات رسمي
دارند يا ندارند.
ب ـ
كسانيكه فقط ميتوانند بخوانند.
ج ـ
كسانيكه نميتوانند بخوانند و بنويسند.
باسواد
دراين نشريه شامل قسمت الف در طبقهبندي بالا است.
تحصيلات
آخرين
مدرك تحصيلي عبارت است ازگواهينامهايكه براي بپايان رساندن آخرين سال مدرسه
ابتدائي متوسطه يا دانشكده داده شده يا كارنامهايكه شخص را قادر ميسازد كه
تحصيلات خود را دركلاس بالاتر ادامه دهد باين طريق اگر محصلي در سال پنجم متوسطه
شركت كرده ولي در امتحانات مربوطه مردود شده باشد جزء آنهائيكه سال چهارم را تكميل
كردهاند طبقهبندي ميشود. همچنين يك محصل 12 ساله كه در تاريخ سرشماري درسال ششم
ابتدائي بوده جزو افرادي محسوب شده است كه سال پنجم دبستان را بپايان رساندهاند.
طبقهبندي
مدارس ابتدائي يا متوسطه براساس طبقهبندي رسمي دولتي قرار دارد. اشخاصيكه تحصيلات
قديمي دارند يا تحت نظر معلم خصوصي يا در مدارس غيررسمي تحصيل نمودهاند باضافه
كسانيكه اصلا تحصيل نكردهاند جزء دسته «مدرك تحصيلي رسمي ندارند يا درجه تحصيلي
خود را اظهار نكردهاند» طبقهبندي شدهاند.
مذهب
طبقهبندي
مذهب براساس پاسخ بسئوال «مذهب شما چيست ؟» بعمل آمده است.
شهرستان محل تولد
افراديكه
درين حوزه سرشماري زندگي ميكردند ولي درساير شهرستانها متولد شده بودند برحسب
شهرستان محل تولد خود طبقهبندي شدهاند. طبقهبندي حوزههاي سرشماري مجاور شامل
شهرستانهائي است كه با اين حوزه سرشماري هم مرزاند. و حوزههاي سرشماري غيرمجاور
نيز شامل كليه شهرستانهاي ديگر كه با اين حوزه مرز مشترك ندارند ميباشد. نام
شهرستانهاي مجاور و غيرمجاور در جدول 8 ذكر شده است.
كشور محل تولد
متولدين
خارج از كشور برحسب كشورهاي زير طبقهبندي شدهاند :
آلمان ـ
افغانستان ـ امريكاـ انگلستان ـ ايتاليا ـ پاكستان ـ تركيه ـ چكسلواكي ـ روسيه
(اتحاد جماهيرشوروي)ـ سوئدـ سوئيس ـ سوريه ـ عراق ـ عربستان سعودي ـ فرانسه ـ
لبنان ـ لهستان ـ مصرـ هندوستان ـ يونان.
متولدين
در كشورهاي ديگر تحت عنوان «متولدين در ساير كشورها» نشان داده شده.
وضع فعاليت اقتصادي
مقصود از
فعاليت اقتصادي فعاليتي است كه بهرهاي براي اجتماع از آن حاصل شود و پاسخهائيكه
از افراد ده ساله ببالا بسئوال «شغل فعلي شما چيست؟ تحصيل شده طبقهبندي فعاليتهاي
اقتصادي را نشان ميدهد.
افراد
فعال از نظر اقتصادي از دو دسته تشكيل ميشوند دستهايكه شاغل بكارهاي اقتصادي
هستند و دستهايكه قادر بانجام كارهاي مفيد از نظر اقتصادي هستند ولي درجستجوي
كارميباشند.
بانوان
خانهدار و محصلين و امثالهم در دسته غيرفعال (از نظر اقتصادي) طبقهبندي شدهاند
زيرا فعاليت اين افراد تأثير مستقيمي در وضع اقتصادي ندارد.
شغل
طبقهبندي مشاغل حاوي انواع مشخص
كارها است كه موضوع فعاليت روزانه اشخاص ميباشد صرفنظر از اينكه در چه محيط يا در
چه نوع از فعاليتهاي دسته جمعي صنعتي انجام وظيفه ميكنند مثل كسانيكه در
فعاليتهاي دسته جمعي صنعت نساجي و يا نوسازي و يا حمل و نقل و يا ساير فعاليتها
شغل حسابداري دارند.
درموارديكه شخص داراي دو يا چند
شغل مختلف باشد برحسب شغلي كه از آن بيشتر بهرهبرداري ميكند طبقهبندي شده است.
طبقهبندي
مشاغل بـراساس طبقهبندي قراردادي بينالمللي مشاغل (I.L.O.) تنظيم گرديـده و شامل 9 دسته تقسيمات عمده و 52 دسته طبقات مشاغل
ميباشد.
مشاغل مربوط بامور خدمات
(سرويسها) شامل فعاليتهائي است كه بمنظور حفاظت و حراست مال و جان و همچنين انجام
خدمات شخصي نسبت بفرد يا گروهي از افراد انجام ميشود.
خدمات شخصي شامل مشاغلي مانند
خدمتگزاري در خانهها و در دستگاههاي اداري و در مهمانخانهها ميباشد از قبيل شغل
نوكري ـ كلفتي ـ پيشخدمتي ـ آشپزي ـ سرايداري و امثال آنها. شاغلين امور خدمات
(سرويسها) ممكن است در خدمت دولت يا غيردولت باشند.
خدمات ارتشي فقط شامل افرادي است
كه بطور ثابت در ارتش خدمت ميكنند. مشمولين برحسب شغليكه در زمان قبل از احضار
بخدمت دارا بودهاند طبقهبندي شدهاند.
طبقهبندي فعاليتهاي دسته جمعي
صنعتي شامل انواع مختلف فعاليتهاي اقتصادي است كه نتيجه آن توليد محصولي و يا
انجام خدمتي ميباشد و بوسيله افراد و يا گروه معيني از اشخاص اداره ميشود هر دسته از
تقسيمات عمده و يا طبقات فعاليت صنعتي شامل مشاغل مختلفي ميشود مثلا يك كارخانه
نساجي ممكن است هم باربر و هم انباردار و هم مهندس و هم ماشين نويسهائي در استخدام
داشته باشد كه كليه اين اشخاص با مشاغل مختلفي كه دارند در فعاليت دسته جمعي «صنعت
نساجي» طبقهبندي ميشوند.
طبقهبندي
فعاليتهـا بـراساس طبقهبندي قـراردادي بينالمللي فعاليتهاي دسته جمعي اقتصادي (I.S.I.C) تنظيم گرديده است و شـامل 9
دستـه تقسيمات عمده و 40 دسته طبقات فعاليت صنعتي ميباشد.
وضع اشتغال بر اساس رابطه شغل پاسخ دهنده باكارگران زيردست يا
سرپرست به چند طبقه تفكيك شده كه عبارتند از : كارفرما ـ كاركنانيكه براي خود كار
ميكنند ـ مستخدمين دولت ـ مزدبگيران ـ كاركنان خانوادگي بدون مزد.
كارفرما كسي است كه كار خود را شخصا اداره ميكند و يك ياچند نفر
را بغير ازكارآموزان بدون مزد در استخدام دارد.
شركائيكه يك موسسه انتفاعي را اداره ميكنند و درضمن كاركناني
دراستخدام دارند جزو (كارفرمايان) طبقهبندي شدهاند.
كاركنانيكه براي خود كار ميكنند عبارتند ازكسانيكه شغل خود را
شخصا اداره كرده و كارگري در استخدام ندارند يا ازكارگران خانوادگي و كارآموزان
بدون مزد دركار خود استفاده مينمايند.
كارمند دولت كسي است كه براي يكي از ادارات دولتي كار ميكند و
شامل افراد حقوق بگير اعم ازكشوري و لشگري ميباشد.
مزدبگير عبارتست از كسيكه برايكارفرماي مستقل كار كند و در مقابل
اجرتي بصورت نقدي ـ جنسي ـ حقوق ماهيانه ـ حق كميسيون ـ انعام يا مزد بتناسب مقدار
كار انجام شده دريافت نمايد.
كاركنان خانوادگي كساني هستندكه براي يكي از اعضاي
خانواده خود بدون دريافت مزد كار ميكنند و درعوض مسكن يا غذا يا پاداشهاي نقدي
دريافت ميدارند.
خانوار بطوريكه درفن سرشماري تعريف شده عبارت است ازكليه افراديكه
قطع نظراز بستگي آنها با رئيس خانوار دريك واحد مسكوني زندگي ميكنند بدينترتيب
خانوار شامل رئيس خانوار ـ همسر او ـ فرزندان ـ والدين يا ساير خويشاوندان يا هر
مهمان يا خدمتگاري ميشود كه دريك واحد مسكوني باآن خانوار زندگي كنند.
واحد مسكوني عبارت از مكاني است كه بوسيله يك خانوار براي زندگي
كردن مورد استفاده قرارميگيرد و ممكن است خانه يا آپارتمان يا چادر يا يكي از
انواع ديگر واحدهاي مسكوني باشد. اشخاصيكه در بيمارستانها ـ زندانها ـ مدارس ـ
پرورشگاه يتيمان ـ هتلها ـ مؤسسات ـ قرارگاهها و ساير واحدهاي مسكوني عمومي بسر
ميبرند و بصورت يك خانواده زندگي نميكنند جزء خانوار محسوب نشدهاند.
درموارديكه
كالائي در منزل بمنظور فروش يا استفاده بطور مرتب ساخته ميشده خانوار مربوطه در
طبقهبندي خانوارهائيكه داراي صنايع خانگي بودند محسوب گرديده. براي ساختن اين كالاها
مزدي بهيچيك از اعضاي خانواده پرداخت نميشود. صنايع خانگي كه بطورمشخص تفكيك شده
عبارت از قالي ـ گليم ـ زيلو و جاجيم بافي و نمد مالي ـ ريسندگي و بافندگي ـ بعملآوردن
ابريشم ـ پنبه پاككني و غيره بود. خانوارهائي كه بيش از يك صنعت خانگي دارند
برحسب هر يك از صنايع مربوطه طبقهبندي شدهاند.
نوع ساختمان
نوع
ساختمان واحدهاي مسكوني برحسب مصالح عمدهايكه در آن بكار رفته بود بوسيله سرشمار
مشخص گرديد. طبقهبنديهاي بكار رفته عبارت است از تمام آجر ـ تمام خشت ـ آجر و خشت
ـ گل ـ چوب ـ سنگ ـ چادر ـ حصير و مصالح ديگر ـ درساختمانهائيكه مصالح بطور مختلط
بكار رفته، طبقهبندي واحدهاي مسكوني برحسب مصالحي است كه در ساختمان بيشتر مصرف
داشته.
وضع تصرف
وضع تصرف
براساس تصرف ساكنين هر واحد مسكوني در موقع سرشماري تعيين گرديده. طبقهبندي وضع
تصرف عبارت ازملكي ـ اجارهاي و غيرملكي مجاني است.
طبقه
اجارهاي شامل واحدهائي است كه ساكنين آن مالك منزل نبوده و براي استفاده ازآن
مبلغي نقداً يا جنساً بطور منظم ميپردازند و طبقه غيرملكي مجاني شامل واحدهائي است
كه ساكنين آن نه مالك مسكن هستند و نه در برابر استفاده از آن وجه نقد يا جنس
ميپردازند.